«Επικίνδυνοι συγγραφείς» του Κώστα Αρκουδέα (εκδ. Καστανιώτη) | Η άποψη της Τζίνας Ψάρρη για το βιβλίο

Άνεμος Magazine 06/02/2020 0

Η πρώτη αίσθηση που είχα παίρνοντας το βιβλίο στα χέρια μου, ήταν πως θα έμοιαζε σαν να διάβαζα πολλά βιβλία ταυτόχρονα. Αν και δεν διαψεύστηκα, αποδείχτηκε πως τελικά ήταν πολύ περισσότερα. Ήταν οι ίδιοι οι συγγραφείς, αυτοί, που ανά τους αιώνες κρίθηκαν επικίνδυνοι ως αναιδείς, αθυρόστομοι, αιρετικοί ή ψευδοπροφήτες, υπέμειναν την τιμωρητική σιωπή της λογοκρισίας και την κατακραυγή. Ήδη από τον πρόλογο γίνεται εμφανές ότι οι «Επικίνδυνοι συγγραφείς» είναι ένα ιδιαίτερο βιβλίο. Πρόλογος, που με μυθιστορηματική γραφή, περιγράφει τις συνθήκες που γράφτηκε και κυνηγήθηκε ανελέητα το εμβληματικό Φαρενάιτ 451, δίνοντας ταυτόχρονα ενδιαφέρουσες πληροφορίες για την ζωή και την προσωπικότητα του Ρέι Μπράντμπερυ. «Έδινα μάχη στο πλευρό της λέξης ή ενάντιά της, πλάθοντας διάφορους χαρακτήρες για να την ζυγιάσουν και να μου δείξουν το νόημά της στη δική μου ζωή». Φράση του, που δεν μπορεί παρά να αφορά όλους όσοι επέλεξαν την μοναχικότητα της γραφής.

Το πρώτο κεφάλαιο, είναι αφιερωμένο στους αναιδείς Ρώσους. Ο μέχρι και σήμερα αφορισμένος Τολστόι, αφού θεωρήθηκε πως με το έργο του βοήθησε την άνοδο των μπολσεβίκων στην εξουσία, «εξαπολύει φαρμακερά βέλη εναντίον της τσαρικής Ρωσίας, τα βάζει με την κομπορρημοσύνη των αστών και την παχυλή υποκρισία των ιερέων, με θράσος και περισσή ειρωνεία, παρωδεί ολόκληρο το τυπικό της χριστιανικής θρησκείας». Άγνωστες αλλά σημαντικές πληροφορίες για την ζωή του, όπως η σχέση του με την Σόνια, η οποία και τον καθιέρωσε ουσιαστικά, δίνονται παραστατικά και με λογοτεχνική γλαφυρότητα, όπως και τα πραγματικά περιστατικά ή οι αφορμές που οδήγησαν στην συγγραφή των έργων του.
Ο «αναιδής» Μπουλγκάκοφ στη συνέχεια, που γέμισε το έργο του με προσωπικά του βιώματα, γραμμένα με πένα καυστική και χάθηκε ωστόσο στην αφάνεια.
Ο ρόλος του Στάλιν, η προστασία με την οποία περιέβαλε όσους θεωρούσε μεγάλους καλλιτέχνες, η μέθοδος με την οποία «έκλεινε τους καλλιτέχνες σ’ ένα διανοητικό κλουβί και έπαιζε μαζί τους όπως η γάτα με το ποντίκι», η απέχθειά του προς εκείνους που δήλωναν ανένταχτοι, όλα λεπτομέρειες υψίστης σημασίας.

Στο δεύτερο κεφάλαιο, ο ορνιθολόγος, όπως δήλωνε, Νερούδα. Οι διώξεις του, τα κρησφύγετα, η προστασία του από εκείνους τους λίγους που τον θεωρούσαν σπάνιο είδος, η εκούσια εξορία, οι αιτίες και οι αφορμές των ερωτικών αλλά και πολιτικών στίχων του. Εγκιβωτισμένοι στην ιστορία του,ο Κορτάσαρ, ο Κέρουακ, ο Λένον αλλά και ο δολοφόνος του, η Χιλή του Πινοσέτ και του Αλιέντε, ο προφητικός Όργουελ αλλά και η διαβόητη επιχείρηση Κόνδωρ, σε ένα ουσιώδες πέρασμα.

Το τρίτο μέρος είναι αφιερωμένο στο Απαρτχάιντ και τον Μαντέλα, τον Μ. Λ. Κινγκ και τον Γκάντι αλλά και στην νοτιοαφρικανή συγγραφέα Ναντίν Γκόρντιμερ που ανοιχτά τάχθηκε υπέρ του Μαντέλα και εναντίον κάθε ρατσιστικού καθεστώτος. Ακριβώς όπως και ο Αντρέ Μπρινκ, ο οποίος μέσα από το έργο του παρουσιάζει την νοτιοαφρικανική κυβέρνηση σαν μια συμμορία που μεταχειρίζεται κάθε μέσο για να κρατηθεί στην εξουσία.

Στο τέταρτο μέρος, ο Σαλμάν Ρουσντί και οι Σατανικοί Στίχοι του, οι οποίοι προέκυψαν σχεδόν κατά τύχη. Η μάχη του Καλού με το Κακό, η διαμάχη ανάμεσα στον πολυθεϊσμό και τον μονοθεϊσμό, η ταύτισή τους από ένα σημείο και μετά. Το βιβλίο θεωρήθηκε ενάντιο στο Ισλάμ και συνεπώς, η φετφά του Χομεϊνί για τον συγγραφέα αλλά και για όλους όσοι είχαν εμπλακεί με την έκδοσή του, ήταν το αναμενόμενο επακόλουθο.
Αρκετά εκτενής και η αναφορά στα ρουμπαγιάτ του Καγιάμ αλλά και στον Ρουμί, την κορυφαία φυσιογνωμία σουφισμού.

Το πέμπτο μέρος είναι αφιερωμένο σ’ εκείνους που κατηγορήθηκαν για προσβολή των δημόσιων ηθών. Από τον Οβίδιο και την «Ερωτική Τέχνη», τον Βοκάκιο με το καυστικό «Δεκαήμερο», τον Μπωντλαίρ, τον Χ. Μίλερ, μέχρι τον Ρουσσώ. Δεν θα μπορούσε ασφαλώς να λείπει ο Όσκαρ Ουάιλντ, ο οποίος υπέφερε τα πάνδεινα, όπως και ο Ντ.Χ. Λώρενς με τον «Εραστή της λαίδης Τσάτερλυ», καθώς και ο «άκρως επικίνδυνος» «Οδυσσέας» του Τζόυς ή ο Ναμπόκοφ και η δωδεκάχρονη «Λολίτα» του.

Στον επίλογο, η απαράμιλλη διαύγεια του «αιρετικού» Κάφκα, η ιχνηλασία του ανάμεσα στη λογική και την τρέλα, οι συμβολισμοί του. Όλα, αυστηρά λογοκριμένα πρωτίστως από τον ίδιο.

Στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου, ένα παράρτημα με την περίπτωση της Ελλάδας και το χαρακτηριστικό παράδειγμα του ανατρεπτικού διανοούμενου Ηλία Πετρόπουλου, που φυλακίστηκε για το έργο του, το χαρακτηρισμένο ως άσεμνο.

Ο θεσμός της λογοκρισίας και τα ευνουχιστικά της κριτήρια, πολιτικά, θρησκευτικά, κοινωνικά ή ηθικά, διατρέχουν το βιβλίο από άκρη σ’ άκρη, όχι ασφαλώς στο σύνολο των λογοκριμένων δημιουργών αλλά με τις χαρακτηριστικότερες περιπτώσεις. Κριτήρια ωστόσο, που ευτυχώς δεν κατάφεραν να φράξουν τη δημιουργία και την μακραίωνη σχέση συγγραφέα – αναγνώστη.
Οι ευρηματικοί τίτλοι σε κάθε ένα από τα πέντε μέρη των «Επικίνδυνων Συγγραφέων», προοικονομούν με έναν ευφάνταστο τρόπο την ενδιαφέρουσα συνέχεια, αλλά και προκαλούν την περιέργεια. Όπως πολύ σωστά αναφέρεται στο οπισθόφυλλο, ένα βιβλίο ποταμός που διατρέχει πέντε ηπείρους, 4 είδη λογοκρισίας, τρεις χρόνους, δύο αντίθετους πόλους και μια αρμαθιά λογοτέχνες που προσπαθούν να υπερβούν το τείχος των απαγορεύσεων και ζυγίζουν την κάθε τους λέξη, αφού από την απόφαση του λογοκριτή εξαρτάται η ίδια τους η ζωή.

«Θα σπάσουμε τις δηλητηριώδεις πένες εκείνων που μιλούν για δημοκρατία και άλλα τέτοια εκτρώματα», είπε ο Χομεϊνί, η εφαρμογή της φράσης ωστόσο μοιάζει παγκόσμια.
«Έργο του ποιητή είναι να λέει το ανείπωτο, να εκφράζει το ανέκφραστο, να θέτει δύσκολα ερωτήματα», είπε ο Ρουσντί και σαν απάντηση στον Χομεϊνί μοιάζει, αφού, πράγματι, «η λογοτεχνία, με την ικανότητά της να διευρύνει τις έννοιες και να αποκαλύπτει το αληθινό τους νόημα, αποτελεί το πνευματικό αντίβαρο της εξουσίας».

Θα χαρακτήριζα αυτό το πολύ ενδιαφέρον πόνημα του Κώστα Αρκουδέα σαν ένα βιβλίο πολιτικής ιστορίας, λογοτεχνικών εμπνεύσεων, προσωπικής ζωής και ανάλυσης χαρακτήρων. Μια επίπονη,  επίμονη έρευνα, όπως σαφώς φαίνεται και από την εκτενέστατη βιβλιογραφία, ένα βιβλίο που αποδεικνύει με τον καλύτερο τρόπο ότι «η τέχνη έχει την ικανότητα να υπερβαίνει τα σύνορα, να φτάνει παντού, ακόμα και στις πλέον απομακρυσμένες περιοχές». Ακόμα κι αν κάποτε αργεί.

Leave A Response »

Αποδείξτε ότι είστε άνθρωπος και όχι bot *