«Αριστερό πέταγμα» της Τζίνας Ψάρρη (Άνεμος εκδοτική) | Γράφει η Εύα Στάμου

Άνεμος Magazine 22/10/2019 0

Το βιβλίο της Τζίνας Ψάρρη θίγει δύο ευαίσθητα και δύσκολα θέματα: τις εξαρτήσεις και την κακοποίηση.
Η ηρωίδα και αφηγήτρια του ιστορίας μας είναι μια γυναίκα πενήντα ετών. Διάτρητη η ζωή της από τραύματα που ξεκινούν με την σεξουαλική κακοποίηση που έχει υποστεί από τον ίδιο της τον θείο όταν ήταν παιδί, συνεχίζονται στη νεότητα με τον φρικτό βιασμό της μικρότερης αδερφής της από έναν άγνωστο και τον επακόλουθο θάνατό της, και φτάνουν μέχρι τη μέση ηλικία με τον άγριο ξυλοδαρμό και την σεξουαλική βία που δέχεται από τον πρώην σύζυγό της με αποτέλεσμα να καταλήξει για κάποιο διάστημα στο νοσοκομείο.
Η Χριστίνα επιλέγει να καλύψει την βίαιη επίθεση του συζύγου της, όπως συμβαίνει δυστυχώς συχνά με τα θύματα κάθε μορφής κακοποίησης που ντρέπονται να μιλήσουν για την αλήθεια, είτε για να μην κατηγορηθούν ότι με κάποιον τρόπο ευθύνονται για αυτό που έχει συμβεί, ότι προκάλεσαν δηλαδή τον θύτη τους, είτε γιατί δεν θέλουν να νιώθουν πως ο κοινωνικός περίγυρος τις λυπάται και τις θεωρεί αδύναμες – για να αποφύγουν δηλαδή την θυματοποίηση.
Η στάση της Χριστίνας δεν είναι ασφαλώς άσχετη με το γεγονός ότι στο μακρινό παρελθόν, όταν αποκάλυψε στον πατέρα της ότι είχε κακοποιηθεί σεξουαλικά από τον θείο της, εκείνος  αντί να σταθεί δίπλα της και να την βοηθήσει να επουλώσει το τραύμα, την συμβούλευσε να ξεχάσει και να θάψει το γεγονός, συντονισμένος με τον νόμο της σιωπής που επικρατεί γενικά στην ελληνική κοινωνία. Για κάποιους ανθρώπους, έστω χωρίς να το συνειδητοποιούν, φαίνεται πως η προστασίας της υπόληψης του θύτη έχει μεγαλύτερη αξία από την σωματική ακεραιότητα και την ψυχική υγεία του θύματος.
Η συμπεριφορά του πατέρα βιώνεται από την Χριστίνα ως μια επώδυνη προδοσία που έχει καταχωνιάσει στα βάθη του συνειδητού της μαζί με την οδύνη για τον χαμό της αδερφής της, χαμός που άφησε μέσα της ένα τεράστιο κενό, την βύθισε στη μοναξιά και τις ενοχές. Μοναξιά γιατί η συνοδοιπόρος της στη ζωή, η αδερφή της, χάθηκε. Ενοχές γιατί  δεν συγχωρεί τον εαυτό της που δεν κατάφερε να προστατεύσει την Κορίνα από το πρόωρο και άδικο τέλος.
Όλοι έχουμε γνωρίσει ανθρώπους στο περιβάλλον μας που έχουν υποστεί ψυχική ή φυσική βία μία ή και περισσότερες  φορές, και φαντάζομαι ότι όλοι μας έχουμε κατά καιρούς αναρωτηθεί πως είναι δυνατόν ορισμένοι άνθρωποι να έχουν γίνει αποδέκτες της κακοποιητικής συμπεριφοράς σχεδόν όλων των ερωτικών συντρόφων που έχουν περάσει από τη ζωή τους.
Πώς γίνεται αλήθεια μία γυναίκα να μιλά μόνο για τραυματικές εμπειρίες; Πώς είναι δυνατόν να της έχουν συμπεριφερθεί όλοι οι σύντροφοι που έχει επιλέξει μέσα στα χρόνια,  σαν να ήταν αντικείμενο και όχι ένας ελεύθερος, αυτόνομος άνθρωπος που αξίζει σεβασμό; Και πώς εξηγείται την ίδια στιγμή το γεγονός ότι πολλές γυναίκες μιλούν μόνο θετικά για τους άντρες και είχαν την τύχη εκτός από έναν υπέροχο πατέρα, να γνωρίσουν και έναν σύντροφο που τις εκτιμά, τις αγαπά, και τις θαυμάζει και να δημιουργήσουν μαζί του μια  όμορφη οικογένεια;  Πώς είναι δυνατόν κάποιες γυναίκες να μιλούν μόνο για καλές εμπειρίες ενώ κάποιες άλλες  να πηγαίνουν από την μία κακή σχέση στην άλλη;
Τίποτα ασφαλώς στη ζωή δεν είναι τυχαίο. Δυο στοργικοί γονείς που βρίσκονται κοντά στα παιδιά τους, τα προστατεύουν, τα καθοδηγούν, τα επιβραβεύουν όπου χρειάζεται, διατηρώντας ταυτόχρονα μεταξύ τους μια σχέση αλληλοσεβασμού, σφραγίζουν με την συμπεριφορά τους τον χαρακτήρα των παιδιών, θωρακίζοντάς τα απέναντι στις κακοτοπιές και τις δυσκολίες της ζωής.
Αντιθέτως, όταν οι γονείς είναι απόντες, αδιάφοροι, ψυχροί ή με οποιονδήποτε τρόπο κακοποιητικοί προκαλούν στα παιδιά τους εκτός από ψυχική οδύνη και συναισθηματική σύγχυση. Μεγάλη σημασία στην περίπτωση των κοριτσιών έχει φυσικά ο πατέρας, ο οποίος αν συμπεριφέρεται στις κόρες του ωσάν να είναι αντικείμενα που του ανήκουν και μπορεί να τα χρησιμοποιεί κατά βούληση, καθορίζει τις μετέπειτα ερωτικές επιλογές τους, δημιουργώντας εν δυνάμει θύματα εκμετάλλευσης και αποδέκτες προσβλητικής, ή βίαιης συμπεριφοράς.
Τα νεαρά κορίτσια μπορεί να φτάσουν να συγχέουν την συναισθηματική  κακοποίηση, την κυκλοθυμική συμπεριφορά, ακόμα και τη φυσική βία με το ενδιαφέρον και την αγάπη. Όταν ο μόνος τρόπος επικοινωνίας που έχουν βιώσει τα παιδιά με τον γονιό ενέχει κακοποίηση δεν είναι περίεργο να θεωρούν φυσικές ή και να ταυτίζουν μια σειρά από αρνητικές και επιβλαβείς συμπεριφορές –όπως η κτητικότητα, η αρρωστημένη ζήλεια ή τα ξεσπάσματα λεκτικής και φυσικής βίας– με την αγάπη.
Ο  σημερινός σύντροφός της Χριστίνας, ο Αντώνης, ένας γοητευτικός άντρας, τρυφερός, δοτικός εραστής, είναι εξαρτημένος από το αλκοόλ.  Η αυτοκαταστροφικότητά του, οι διαρκείς εναλλαγές στη διάθεση του, η αλλοπρόσαλλή συμπεριφορά του έχουν εξαντλήσει συναισθηματικά την Χριστίνα.
Παρακολουθούμε μέσα από τα επεισόδια που περιγράφει η συγγραφέας την τρυφερότητα και τον θαυμασμό που νιώθει ο Αντώνης να μετατρέπονται, -συνήθως χωρίς συγκεκριμένη αφορμή- σε ανταγωνιστικότητα, και επιθετικότητα εναντίον της Χριστίνας. Την μια στιγμή της κάνει κομπλιμέντα και την επόμενη την προσβάλει, το ένα λεπτό την ενθαρρύνει και της συμπαραστέκεται  και το επόμενο λεπτό την αμφισβητεί ή την ενοχοποιεί. Θα  μπορούσαμε να πούμε ότι η  ηρωίδα μας βιώνει στην καθημερινότητά της, ένα συναισθηματικό σκωτσέζικο ντους -πότε κρύο, πότε ζεστό- πότε ψυχρότητα ή επιθετικότητα, πότε πάθος και στοργή, αφού δυστυχώς η εμφάνιση ακραίων και εύκολα μεταβαλλόμενων συναισθημάτων είναι ένα από τα χαρακτηριστικά των εξαρτημένων ατόμων στο αλκοόλ ή άλλες ουσίες.
Όσο προχωρά η ιστορία, οι αναγνώστες καταλαβαίνουν ότι δεν είναι οι δύο ήρωες που διαμορφώνουν την σχέση, αλλά ο εθισμός του Αντώνη. Τα πάντα περιστρέφονται γύρω από ην εξάρτησή του, το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινείται το ζευγάρι καθορίζεται από την δική του ανάγκη του για αλκοόλ και καμία άλλη αγάπη ή επιθυμία δεν είναι ικανή να εκτοπίσει το πάθος που καίει μέσα του για το ποτό.
Όσο και αν φαίνεται περίεργο η Χριστίνα με την συμπεριφορά της διευκολύνει σε κάποιες περιπτώσεις τον σύντροφό της να ικανοποιεί την εξάρτησή του, όπως άλλωστε κάνουν οι γονείς του, ακόμα και η κόρη της η Έφη, ίσως επειδή αυτό είναι το πιο εύκολο και επειδή κατά βάθος γνωρίζουν πως το αλκοόλ είναι το δεκανίκι του Αντώνη, χάρη στο οποίο καταφέρνει να λειτουργήσει μέσα σε όλες του τις σχέσεις. Ενδεχομένως στο μυαλό όλων ο Αντώνης και το ποτό έχουν πλέον ταυτιστεί σε τέτοιο βαθμό που δεν μπορούν να διανοηθούν ότι το ένα γίνεται να υπάρξει δίχως το άλλο.
Ο Αντώνης θεωρεί φυσικό να έχει περιστασιακές ερωτικές επαφές με άλλες γυναίκες. Πιστεύει πως η σύντροφός του οφείλει να αποδέχεται αυτού του είδους την συμπεριφορά. Είναι ένας άνθρωπος που θέλει να αγαπιέται χωρίς ο ίδιος να μπορεί να αγαπήσει πραγματικά. Χρειάζεται την σταθερότητα μιας μόνιμης σχέσης, μια γυναίκα πιστή και αφοσιωμένη αποκλειστικά σε αυτόν, μια γυναίκα που θα του συγχωρεί τα πάντα, ακριβώς όπως μια στοργική μητέρα θα έκανε με τον άτακτο μα αγαπημένο της γιό.
Το αχόρταγο εγώ του Αντώνη απαιτεί να αγαπιέται χωρίς όρους και όρια, την στιγμή που ο ίδιος δεν έχει την πρόθεση να κάνει παρά ελάχιστες παραχωρήσεις προκειμένου να συντηρήσει την σχέση με την Χριστίνα.
Όπως πολύ εύστοχα γράφει η συγγραφέας ο Αντώνης υποφέρει από συναισθηματική ανορεξία, κανένα συναίσθημα δεν μπορεί να γίνει για εκείνον αρκετά σημαντικό και ελκυστικό ώστε να αφεθεί και να το βιώσει μέχρι τέλους. Αντί αυτού επιλέγει την συναισθηματική αταραξία και το μούδιασμα που του εξασφαλίζει η κατανάλωση του οινοπνεύματος που στην περίπτωση του λειτουργεί σαν αναισθητικό ή παυσίπονο για την οδύνη.

Συμπεράσματα:

Η πρωταγωνίστριά που κατασκευάζει η Τζίνα Ψάρρη είναι μια γυναίκα μέσης ηλικίας, το βιβλίο δεν ακολουθεί τα λογοτεχνικά πρότυπα όπου η κεντρική ηρωίδα είναι συνήθως μια νεαρή γυναίκα που τα ενδιαφέροντά της περιστρέφονται γύρω από τον έρωτα και την αναζήτηση συντρόφου. Το στερεότυπο του ευφυή, γοητευτικού, ώριμου και οικονομικά ισχυρού άντρα που θα κάνει πραγματικότητα όλα τα όνειρα της ηρωίδας απουσιάζει από το ‘Αριστερό πέταγμα’.
Ο έρωτας που ζουν ο Αντώνης και η Χριστίνα δεν έχει καμία σχέση με τους παραμυθένιους, ροζ έρωτες των Άρλεκιν και των χολιγουντιανών ερωτικών κομεντί όπου ο γοητευτικός πρίγκιπας στο τέλος της ιστορίας  σώζει την πανέμορφη, αγνή, καλοκάγαθη αλλά βασανισμένη νέα από τα όποια δεινά της.
Η Χριστίνα και ο Αντώνης έρχονται στην σχέση με τις αποσκευές τους, τις ιδιαιτερότητες, τα τραύματα και τις εξαρτήσεις τους. Η Τζίνα Ψάρρη περιγράφει διεξοδικά χαρακτηριστικά επεισόδια και τυπικά στιγμιότυπα από την σχέση τους, φωτογραφίζοντας για χάρη των αναγνωστών κάθε σημαντική λεπτομέρεια του παρελθόντος και φωτίζοντας με τον τρόπο αυτό τις αιτίες που ωθούν τους δύο πρωταγωνιστές σε συγκεκριμένες αποφάσεις και πράξεις στο παρόν.
Πρόκειται για ένα βιβλίο που στηρίζεται στην εμβάθυνση και στην ανάλυση των χαρακτήρων και όχι για μία ιστορία έντονης δράσης. Η περιγραφή της συμπεριφοράς της Χριστίνας και του Αντώνη αλλά και των δορυφόρων τους, της Έφης, της Ελπίδας, του Άρη, των γονιών του Αντώνη, του θείου της Χριστίνας που επιστρέφει ξαφνικά στη ζωή της σαν εφιάλτης, γίνεται μεθοδικά, δένοντας αριστοτεχνικά την μία πράξη με την άλλη, το κάθε αποτέλεσμα με την αιτία του,  χωρίς να αφήνει κενά. Η γλώσσα είναι καλοδουλεμένη, εκλεπτυσμένη, αποφεύγοντας την επιτήδευση έτσι ώστε η ιστορία να μην χάνει σε αληθοφάνεια και αμεσότητα.
Η Τζίνα Ψάρρη κρατάει αποστάσεις από τον διδακτισμό, δεν κουνάει το δάχτυλο στις αναγνώστριες που ίσως βιώνουν παρόμοιες με την Χριστίνα καταστάσεις, δεν τις νουθετεί.Τα στάδια που περνά η ηρωίδα από την στιγμή που συνειδητοποιεί και  αποδέχεται το γεγονός της εξάρτησης του συντρόφου της, τα διλήμματά της, τα συναισθηματικά μπλοκαρίσματα, οι αποφάσεις που λαμβάνονται κάτω από συναισθηματική ένταση για να αναιρεθούν λίγο αργότερα, οι πληγές που έχουν σε μεγάλο βαθμό διαμορφώσει τον χαρακτήρα της και ξαναματώνουν με κάθε νέα σύγκρουση ή ματαίωση, περιγράφονται διεξοδικά. Η προσωπικότητα της Χριστίνας διαλύεται και ξανασυντίθεται προς όφελος των αναγνωστών σε αυτή την ιστορία επιβίωσης , χωρίς η Τζίνα Ψάρρη να επικρίνει και να επιπλήττει, χωρίς να καταφεύγει στην κατήχηση. Και αυτό αποτελεί  μία από τις μεγαλύτερες αρετές του βιβλίου.
Με ποιους τρόπους θα αντιμετωπίσει η Χριστίνα τον θείο της που επιχειρεί με θράσος να τρυπώσει για ακόμα μία φορά στη ζωή της; Θα βρει τη δύναμη να ξεπεράσει με δημιουργικό τρόπο τον θάνατο της αδερφής της; Θα καταφέρει η ίδια να αποτελέσει ένα θετικό πρότυπο για την κόρη της; Και με τον Αντώνη…τι θα γίνει τελικά με τον Αντώνη, θα μείνει δίπλα του ή θα φύγει; Ποια θα είναι η κατάληξη αυτής της πολυτάραχης σχέσης; Πώς θα περίμενε κανείς ότι θα αντιδράσει στην σκληρή, συχνά χυδαία και κακοποιητική συμπεριφορά του συντρόφου της, -ενός άντρα που αγάπησε βαθιά,- μια γυναίκα που με διάφορους τρόπους έχει βιώσει στο πετσί της την ψυχική και φυσική βία ακριβώς από τους ανθρώπους που θα όφειλαν να την σέβονται και να την προστατεύουν: τον θείο, τον πατέρα, τον πρώην σύζυγο, τον σημερινό της εραστή;
Οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα, καθώς και σε πολλά άλλα, αποτελούν καλά  φυλαγμένα μυστικά στο μυθιστόρημα  της Τζίνας Ψάρρη ‘Αριστερό πέταγμα’ και για να τις ανακαλύψετε θα πρέπει φυσικά να το διαβάσετε.

Leave A Response »

Αποδείξτε ότι είστε άνθρωπος και όχι bot *