Όταν σωπαίνει το φως, της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου (Άνεμος εκδοτική) | κριτική βιβλίου από την φιλόλογο Χαρά Ναστού

Άνεμος Magazine 23/04/2018 0

%ce%bf%cf%84%ce%b1%ce%bd-%cf%83%cf%89%cf%80%ce%b1%ce%b9%ce%bd%ce%b5%ce%b9-%cf%84%ce%bf-%cf%86%cf%89%cf%83-1
Το φως έχει σωπάσει για τα καλά στο Αμάρι, όταν οι Τούρκοι πυρπολούν το Ρέθυμνο και οι Βενετοί κυριαρχούν στο νησί.
Μέσα στην ιστορία της βενετοκρατούμενης Κρήτης, που απειλείται από Τούρκους εξωμότες, μέσα στη δόξα της ιστορικής πανχριστιανικής ναυμαχίας της Ναυπάκτου, μέσα στην ταπείνωση του τουρκικού στόλου, το φως εκπέμπει αλλά ξαναγυρνά στη σιωπή του.

%ce%bf%cf%84%ce%b1%ce%bd-%cf%83%cf%89%cf%80%ce%b1%ce%b9%ce%bd%ce%b5%ce%b9-%cf%84%ce%bf-%cf%86%cf%89%cf%83-2Το αίμα που κυλά απρόσκοπτα κι ανεξιχνίαστα σκοτεινιάζει τα πρόσωπα, τον τόπο και βαραίνει τον αυταρχικό, σκληρό τοπικό άρχοντα του Αμαρίου. Στην προσπάθειά του ν’ ακολουθήσει το αιμάτινο ποτάμι βρίσκει ο ίδιος τον θάνατο. Στο οικτρό και ηρωικό του τέλος, όπως χαρακτηρίζεται, το φως εκπέμπει και πάλι, αυτή τη φορά κρυφά. Πηγή του το πρόσωπο της χήρας που λυτρώνεται από τον εφιάλτη τής συμβίωσης με τον τοπικό άρχοντα…

Μια αναλαμπή που η κοινωνία δεν την επιτρέπει, κι ας τη νιώθει και η ίδια αυτή τη δέσμη φωτός ν’ ασφυκτιά μέσα της.

Η συγγραφέας με αβίαστο, φυσικό, παραστατικό, εικονοπλαστικό λόγο κρατά τον διακόπτη του φωτός και τον ανοιγοκλείνει με βάση το πεζογραφικό της σχέδιο. Μας μυεί βήμα-βήμα στην βενετοκρατούμενη Κρήτη, στους πόθους των Τούρκων να την κατακτήσουν, στα σχέδια των Βενετών να την κατοχυρώσουν, αλλά και στις τοπικές διενέξεις που τρέφονται από βεντέτες, αντεκδικήσεις κι αποτρόπαια μυστικά, προστατευμένα στη σκοτεινιά, να μη φρίξει κανείς, όταν το φως λύσει τη σιωπή του και τα ξεγυμνώσει με τον λόγο του. Όσο μένουν στο σκοτάδι, όσο η άγνοια επιπολάζει, τα πρόσωπα μπορούν να χτίσουν τη ζωή τους.

Η χήρα του άρχοντα να βρει την ευτυχία στο πρόσωπο τού νέου Βενετού διοικητή και να πλέει μαζί του σε βενετικά πελάγη ευτυχίας, μια αμοιβή για όσα υπέφερε στα χέρια του αποθανόντα δυνάστη συζύγου της.

Ο έρωτάς τους που γεννιέται στο Ρέθυμνο απογειώνεται στη Βενετία, καταγράφεται ως χρυσός γάμος στ’ αρχοντικά της κιτάπια και περιφέρεται ως ανείπωτη ευτυχία στο φως, αψυχανέμιστη για τις σκοτεινές κρύπτες που ελλοχεύουν να την καταπιούν.

Η συγγραφέας έχει ένα συναρπαστικό ταξίδι για μας, πριν σωπάσει το φως. Μας περιδιαβάζει στην ιστορία της Βενετίας από τον 11ο ως τον 16ο αιώνα με συναρπαστική, πλαστική γραφή.

Το φως μιλά, κι είναι η γραφίδα της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου. Σε παρασέρνει με τη λάμψη του και σου επιτρέπει να δεις την αγαθή πλευρά του ανθρώπου!

Το φως θα σιωπήσει και πάλι στα νερά του Αμαρίου, μέσα σε σκοτεινά, αραχνιασμένα μυστικά που συνιστούν τη δομή μιας τραγωδίας, με τα επεισόδιά της να συνταράσσουν, με την άγνοια να αθωώνει και να ενοχοποιεί ταυτόχρονα, με τη γνώση να εξαπατά, την ώρα που κανένα στοιχείο της δεν το ανατρέπει η λογική, με τη μοίρα ν’αποφασίζει για τα αμάθευτα.
Όλα τα πρόσωπα με τη χαρισματική πένα της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου γίνονται τραγικά, ακόμα κι αυτά που αμάρτησαν αποτρόπαια.

Μια τραγωδία στο Ρέθυμνο του 16ου αιώνα εκτυλίσσεται στις σελίδες του βιβλίου. Υπάρχει η προγονική ιστορία, η πάροδος τραγικών προσώπων, που πλέκουν και δένουν το σενάριο, και μέσα από την «ψευδοαναγνώριση» έρχεται η λύση. Από μηχανής θεός κανείς δεν κατέρχεται να σώσει την κατάσταση, να άρει το αδιέξοδο, να φέρει τη γνώση στην ώρα της, να ανακόψει τη φόρα της απόγνωσης. Ο χρόνος είναι αμείλικτος, το ανομολόγητο αρπάζει κι εξαφανίζει το νού. Όλα γίνονται ντροπή.

Κι έτσι το αθώο αίμα που χύθηκε στην αρχή του μυθιστορήματος ξαναβρίσκει τη ροή και στο τέλος του, σε σχήμα κύκλου που ολοκληρώνει μια αποστολή. Το κέντρο του το στοιχειώνει μια αιμάτινη ανεξίτηλη κηλίδα. Ο πλούτος, η δύναμη, η δόξα δεν είναι ικανά να την απαλείψουν.
Με αδρό, κυνικό τρόπο αποκαθίσταται η αλήθεια, αλλά η ψυχή έχει υποστεί βλάβη ανεπούλωτη.

Οι ήρωες που ζωντανεύει δραματικά η συγγραφέας, νεκροί και ζώντες, είναι πιασμένοι στο ίδιο νήμα του σκοτεινού κουβαριού που ξεκλώθεται αποκαλυπτικά, όταν ο ουρανός μοιάζει ανέφελος, η καταιγίδα μηδαμινή και η ευτυχία παντοτεινή. Ο αβίαστος και φυσικός λόγος της, σε φέρνει απέναντι στον άνθρωπο και στα πολλά του πρόσωπα, στον άνθρωπο με τα πάθη του και τα πρωτόγονα ένστικτα, όταν οι ηθικές αξίες δεν βρίσκουν χωράφι να βλαστήσουν.

Δυστυχώς συναντάς τον αμοραλισμό που πρυτανεύει και αφήνει κρίματα, γραμμάτια για ένα μέλλον που φάνταζε ρόδινο.

Η ανατροπή στην πλοκή είναι και το δέλεαρ στη γραφή της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου. Θα σε ξαφνιάσει μέσα στην νηνεμία και θα σε στείλει στους πέντε ανέμους, στη βιβλική καταστροφή, προκειμένου να φτάσει τους ήρωές της στην αλήθεια.

Μέσα στην αντινομία αυτή, η συγγραφέας αριστοτεχνικά θα σε οδηγήσει στα πεδία της Ιστορίας, της παράδοσης και της ομορφιάς των ελληνικών τόπων, στα ορεινά μονοπάτια των παιδικών χρόνων και στ’ αρχοντικό μέγαρο στο Ρέθυμνο.

Θα μπορούσες να χαρακτηρίσεις το μυθιστόρημά της και ως ιστορικό. Ο τόπος και ο χρόνος έχει μεγάλη σημασία γι’ αυτήν. Επιμένει στο πού και το πότε, έτσι που αποκτάς εσύ, ως αναγνώστης, γνώση της τοπικής ιστορίας και οι ήρωές της, μέσα από τις λέξεις της, που προσδιορίζουν τη διάνοια και το ήθος τους, την αληθοφάνειά τους.

Όλους τους χαρακτήρες τους παρουσιάζει ανάγλυφα και γεννά μέσα σου τη μεγάλη δίψα, ν’ αναγνώσεις τη μοίρα τους, όταν μάλιστα το φως σωπαίνει εκκωφαντικά…

Μια σύγχρονη τραγωδία εντίθεται στις ζώνες του «φωτός όταν σωπαίνει». Μέσα στο μεγάλο φως κρύβεται η μεγαλύτερη σκοτεινιά, όπως λίγο πριν ξημερώσει. Πατάς πάνω στις σκοτεινές ακτίνες του και φτάνεις σε μια δραματική έξοδο, όπου λαμβάνονται οι πιο σημαντικές αποφάσεις.

Όλα στη σιωπή του φωτός, αυτή είναι η πορεία που διαλέγουν οι ζωντανοί που μπλέχτηκαν στο ίδιο κουβάρι της ιστορίας. Οι νεκροί είναι ιεροί ανέκαθεν και οι ζωντανοί είναι οι θεματοφύλακές τους.

Το μυθιστόρημα «Όταν σωπαίνει το φως» είναι αλήθεια πως δύσκολα το αφήνεις από τα χέρια σου, μέχρι να μάθεις τι σημαίνει αυτή η «φωτεινή» σιωπή. Η κάθαρση στο τέλος είναι επιφατική, η αυτοδικία κυρίαρχη, όπως στις αρχαιοελληνικές τραγωδίες.

Τα πρόσωπα που αυτοδικούν διατηρούν την ηρεμία τους, αποφεύγοντας να δουν στον καθρέφτη την τελευταία λάμψη που έπεδε πάνω τους, την ώρα που είχαν αναλάβει να ματώσουν εν κρυπτώ, μακριά από την αντικειμενική Δικαιοσύνη. Συγκλονιστικό πράγματι το μυθιστόρημα, αγγιστρώνεσαι στις λέξεις του και περνάς από τη σιωπή στον λόγο κι απ’ τον λόγο και πάλι στη σιωπή του φωτός. Δεν τολμάς ούτε στον εαυτό σου να ομολογήσεις όσα είδες κι άκουσες, σαν το διάβασες. Η αλήθεια δεν βγαίνει στο φως, σωπαίνει σεβόμενη την αθωότητα των προσώπων που η ζωή τούς φέρθηκε σκληρά. Η σιωπή του ήταν επιβεβλημένη.

Μεγάλο μπράβο στη συγγραφέα, που μας συνάρπασε με την καθαρή, ρεαλιστική γραφή της, περιγράφοντας τις δυο όψεις τής ζωής, τη σκληρή και την αβρή. Το συναμφότερον, η αντινομία βρίσκεται στην παράδοξη «σιωπή του φωτός», στην εκφορά του λόγου του και της βαθιάς ενσυναίσθητης αλαλίας του.

📙  Μάθετε περισσότερα για το βιβλίο, διαβάστε τις 20 πρώτες του σελίδες, εδώ:
http://www.anemosekdotiki.gr/pezografia/fos.html

Leave A Response »

Αποδείξτε ότι είστε άνθρωπος και όχι bot *