Συμπόσια και γρίφοι | Νατάσα Κυρκίνη-Κούτουλα

Άνεμος Magazine 29/12/2017 0

%cf%83%cf%85%ce%bc%cf%80%ce%bf%cf%83%ce%b9%ce%b1-%ce%ba%ce%b1%ce%b9-%ce%b3%cf%81%ce%b9%cf%86%ce%bf%ce%b9

Αυτές τις γιορτινές μέρες οι περισσότεροι τις περνάμε κυρίως με οικογενειακές και φιλικές συνάξεις, με τραπεζώματα και άλλες ευωχίες. Παίρνοντας αφορμή από το πνεύμα αυτό των ημερών, θα ήθελα να αναφερθώ στα συμπόσια των αρχαίων Ελλήνων. Συνήθως, όταν ακούμε ή διαβάζουμε γι΄ αυτά, σκεπτόμαστε, όχι άδικα, ότι επρόκειτο για γερά φαγοπότια, συνοδευόμενα από φιλοσοφικές συζητήσεις, καθώς και από έντονο και πολύπλευρο ερωτισμό.
Θα ήθελα να προσθέσω ένα ακόμα στοιχείο που ίσως θυμίζει σε πολλούς από εμάς συνήθειες της εποχής μας. Στους συμποσιαστές άρεσε, μεταξύ άλλων, να λύνουν γρίφους και αινίγματα, σύμφωνα με όσα μας διηγείται ο συγγραφέας των «Δειπνοσοφιστών» Αθήναιος Ναυκρατίτης. Και μάλιστα όχι μόνον δεν απαξιούσαν αυτές τις ενασχολήσεις αλλά τις θεωρούσαν απόδειξη φιλοσοφικής σκέψης. Αθλοθετούσαν δε και βραβεία για τους νικητές και επέβαλλαν ποινές στους ηττημένους αυτών των παιχνιδιών. Ένας από τους μαθητές του Αριστοτέλη, ο Κλέαρχος ο Σολεύς, έγραψε και βιβλίο «Περί γρίφων» για το οποίο μαθαίνουμε από το έργο άλλων συγγραφέων. Αυτός ανέφερε και ονόματα αινιγματοποιών και γριφοποιών που υπήρξαν διασημότητες στην εποχή τους.
Φυσικά έδωσαν και ορισμό του τι είναι ο γρίφος: «Ο γρίφος είναι πρόβλημα που προορίζεται για παιχνίδι και που σε προστάζει να ψάξεις και να βρεις με τον νου σου αυτό που σου ζητείται για να αποκτήσεις τιμή και να αποφύγεις τιμωρία».
Μερικοί γρίφοι έγιναν πολύ δημοφιλείς, όπως αυτός του διάσημου αινιγματοποιού του πέμπτου π.Χ. αιώνα Πανάρκη: Ένας άνδρας που δεν είναι άνδρας χτύπησε ένα πουλί που δεν είναι πουλί καθισμένο σε ξύλο που δεν είναι ξύλο με μια πέτρα που δεν είναι πέτρα. (Δηλαδή: Ένας ευνούχος χτύπησε με ελαφρόπετρα μια νυχτερίδα που στεκόταν επάνω σε νάρθηκα, δηλαδή στον γιγάντιο ποώδη και ευλύγιστο βλαστό του ομώνυμου φυτού). Πιο συνήθεις γρίφοι ήταν το να συνθέσεις ένα στίχο που οι λέξεις του να μη περιέχουν κανένα σίγμα, που οι λέξεις του να αρχίζουν από το ίδιο γράμμα π.χ. το άλφα, να βρεις όσο πιο πολλές σύνθετες λέξεις που να αρχίζουν ή να τελειώνουν με τη λέξη π.χ. λέων (Λεωνίδης, Θρασυλέων), ή να βρεις ονόματα άθεα (δηλαδή που να μη περιέχουν το όνομα κάποιου θεού, όπως π.χ. το όνομα Κλεώνυμος, Περικλής) ή θεοφόρα (π.χ. Διοκλής, Ερμόδωρος).
Το παιχνίδι των γρίφων έγινε τόσο δημοφιλές, ώστε στα χρόνια των Διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου συνηθιζόταν και στις βασιλικές αυλές. Στην Αίγυπτο λοιπόν, όταν βασίλευε εκεί ο Πτολεμαίος Β’ ο Φιλάδελφος, κάποιος ονόματι Σωσίβιος που σύχναζε στα ανάκτορα καλεσμένος για δείπνο από τον βασιλιά, ο οποίος του χορηγούσε, όπως και σε άλλους ανθρώπους του πνεύματος, τιμητική σύνταξη, συνήθιζε να προτείνει κατά τα βασιλικά συμπόσια αλλαγές στη σειρά των λέξεων ομηρικών στίχων ή αναγραμματισμούς λέξεων, που άλλαζαν το νόημα του ποιήματος. Προξενούσε έτσι μεγάλη εντύπωση αλλά και ενόχληση στους άλλους. Ο Πτολεμαίος λοιπόν σκέφτηκε «να του κάνει πλάκα»: έδωσε εντολή στον ταμία των ανακτόρων να μην καταβάλει στον Σωσίβιο την προβλεπόμενη σύνταξη ισχυριζόμενος ότι την έχει ήδη καταβάλει. Όταν ο Σωσίβιος διαμαρτυρήθηκε, ο ταμίας, εκτελώντας εντολή του βασιλιά, τον παρέπεμψε στον ίδιο τον Πτολεμαίο. Ο Πτολεμαίος προσποιήθηκε ότι αγνοεί το ζήτημα και κάλεσε ενώπιον του διαμαρτυρομένου φίλου του τον ταμία μαζί με τα κατάστιχα των πληρωμών του για έλεγχο. Στη σχετική σελίδα ήταν καταχωρημένα τα ονόματα όσων δικαιούχων είχαν ήδη εισπράξει τη βασιλική σύνταξη: «Είναι φανερό ότι συγκαταλέγεσαι ανάμεσά τους» είπε στον ξαφνιασμένο Σωσίβιο. Εκείνος κοίταξε τον κατάλογο και είδε τα ονόματα των εξής: Σωτήρος, Σωσιγένους, Βίωνος, Απόλλωνος, Δίωνος. «Μα δεν βλέπω το δικό μου, βασιλιά!» «Και όμως» του απάντησε ο Πτολεμαίος: «Αν, φίλε μου, πάρεις το Σω από τον Σωτήρα, το σι από τον Σωσιγένη, το Βι από τον Βίωνα και το καταληκτικό ος από το όνομα του Απόλλωνος, θα δεις ότι σχηματίζεται το δικό σου όνομα, και μάλιστα όχι σύμφωνα με τη δική μου αλλά με τη δική σου λογική!» Προφανώς ο Σωσίβιος θα έβαλε έκτοτε τέλος στις λεκτικές του αλχημείες!
Αυτή ήταν μια οδυνηρή, ίσως, ποινή για τον ηττημένο στην κατανόηση του γρίφου Σωσίβιο. Για άλλους συμποσιαστές, στην αρχαία Αθήνα, η ποινή μπορούσε να είναι το να υποχρεωθούν να πιουν ένα ποτήρι «άκρατον οίνον», δηλαδή κρασί που δεν είχε αραιωθεί με νερό, ώστε να μη προκαλεί μέθη. Αν κάποιος μεθούσε στο συμπόσιο, τότε κινδύνευε, στην Αθήνα τουλάχιστον, από κάποια άλλη ατιμωτική τιμωρία που τη μνημονεύει ο Δημοσθένης: την εωλοκρασία. Ανακάτευαν σε ένα μεγάλο δοχείο τα υπολείμματα και ιδίως τα ζουμιά από το φαγοπότι όλων των συνδαιτυμόνων και έλουζαν με το σιχαμερό αυτό μείγμα όποιον ήταν ο πιο μεθυσμένος στο τέλος του συμποσίου. Όλοι είχαν επομένως κίνητρο να φυλάγονται από μια τέτοια κατάληξη…
Καλές Γιορτές σε όλους και προσοχή στην παραφαγιά!

• Επικοινωνήστε με τη σύγγραφεα:
https://www.facebook.com/profile.php?id=100007894847460&ref=br_rs

• Σχετικοί σύνδεσμοι:
http://www.anemosekdotiki.gr/syggrafeis/pezografia/natasa-kirkini.html
http://www.anemosekdotiki.gr/pezografia/kilika.html

Leave A Response »

Αποδείξτε ότι είστε άνθρωπος και όχι bot *